Wychowanie emocjonalne – czy Freud miał rację i wszystkiemu winna jest matka?

Źródła autonomii, stabilności emocjonalnej oraz zdolności do utrzymywanie bliskich relacji upatruje się w stylu przywiązania do opiekuna w dzieciństwie.

 

Styl przywiązania – termin w psychologii, odnoszący się do wczesnej więzi między dzieckiem a matką (lub innym opiekunem).

 

Jakość opieki nad dzieckiem od urodzenia do 3 r.ż. wpływa na jego stopień bezpieczeństwa i zaufania do rodziców. To jakim zaufaniem dziecko darzy rodziców przełoży się na to jakie zaufanie będzie miało do świata, natomiast relacje z rodzicami wpłyną na budowanie relacji w dorosłym życiu oraz zdolność do bliskości (potrzeba bezpieczeństwa) i samodzielności (potrzeba autonomii).

 

Ważna jest równowaga między czasem, czyli emocjonalną dostępnością rodziców a uwagą, tzn. ich dostrojeniem emocjonalnym do dziecka.

 

Badania na dorosłych pokazały, że u 70% dorosłych styl nawiązywania relacji z dorosłym partnerem jest taki sam jak styl nawiązywania relacji z matką we wczesnym dzieciństwie.

 

Już Zygmund Freud posiadał teorię, że naszym deficytom emocjonalnym oraz późniejszym problemom w życiu dorosłym jest winna właśnie matka.

 

Podstawy naukowe styli przywiązania opierają się natomiast na badaniach Johna Bowlby’ego i Mary Ainsworth.

 

Ainsworth przeprowadziła tzw. procedurę obcej sytuacji.

 

  1. Badano reakcję dziecka gdy matka znikała z jego pola widzenia
  2. Sprawdzano jak dziecko wykorzystuje więź, którą nawiązało z opiekunem
  3. Stwierdzano jak kształtuje się u dziecka równowaga między bliskością a samodzielnością

 

Na podstawie obserwacji dzieci oraz ich rodziców wyróżnili 3 rodzaje przywiązania:

 

  1. Przywiązanie bezpieczne

 

Rodzic: dostępny fizycznie i emocjonalnie, wrażliwy, kochający, wsłuchujący się w potrzeby dziecka

 

Dziecko w eksperymencie: bawi się radośnie i beztrosko obok rodzica; nie upewnia się ciągle, że rodzic jest w pobliżu; traktuje opiekuna jako bezpieczną przystań; jest pozytywnie nastawione wobec obcych ludzi;

 

Dziecko:

– ufa opiekunowi i czuje się przy nim bezpiecznie

– gdy ma problem przychodzi do rodzica, wiedząc, że zawsze można na niego liczyć

– wierzy, że opiekun jest dla niego zawsze dostępny i gotowy do obdarzenia go wsparciem i opieką

– wie, że rodzic akceptuje zarówno jego dobre jak i „złe” emocje

– widzi świat jako dobre, bezpieczne miejsce, którego nie należy się bać

– buduje przekonanie o własnej wartości i zasługiwaniu na miłość

 

 

Dziecko w szkole: zadowolone, zaangażowane, skupione na zadaniu


Dorosłe dzieci:

– mają największą zdolność w tworzeniu trwałych relacji z innymi ludźmi

– mają poczucie własnej wartości, wiedzą, że zasługują na miłość i dobre traktowanie

– nie odczuwają nieustannego lęku przed byciem porzuconym

– nie mają problemów z bliskością, potrafią się otworzyć i odsłonić emocjonalnie przed innymi

– w stresie zwracają się o pomoc do swojego partnera_ki

– cechuje ich ufność do ludzi i pozytywne emocje w relacji z partnerem_ką

 

  1. Przywiązanie unikowe

 

 

Rodzic: nie reaguje, nie akceptuje negatywnych emocji u dziecka, krytykuje dziecko, stawia mu wysokie wymagania, postawa „radź sobie sam” i „niech się wypłacze”

 

Dziecko: nie zwraca uwagi na obecność rodzica; po wyjściu nie poszukuje kontaktu z rodzicem albo odrzuca jego potrzebę bliskości; dobrze reaguje na opiekę obcych

 

Dziecko:

– czuje, że jego problemy nie są ważne,

– odczuwa frustrację,

– ma niską samoocenę,

– ma niską sprawczość („po co mam płakać jeżeli nikt nie reaguje i nikogo to nie obchodzi”)

– nie zwraca się z problemem do rodzica z obawy, że zostanie odrzucone

– jest karane i odrzucane za próby nawiązania z rodzicem bliskiego kontaktu, więc uczy się tego unikać.

-często przejawia zaburzenia łaknienia, wycofanie z kontaktów społecznych

-mają słabą relację z rodzicem, po jakimś czasie przestają szukać z nim kontaktu


Dziecko w szkole: wycofane, ciche, poddenerwowane

 

Dorosłe dzieci:

– czują się skrępowane bliskością innych,

– mają skłonność do unikania intymności, poczucia frustracji, nudy.

– nie ufają partnerowi

– Zaprzeczają potrzebie więzi, mają silną skłonność do przelotnych związków seksualnych i nadmiernego koncentrowania się np. na pracy zawodowej,

– nie potrafią okazywać uczuć i prosić o pomoc

 

 

  1. Przywiązanie lękowo-ambiwalentne

 

Rodzic: nieprzewidywalny, niespójny, niedostępny emocjonalnie, reakcje rodzica są zmienne, raz chwali i przytula, innym razem odrzuca. Często akceptuje tylko wtedy, gdy dziecko jest „grzeczne”, a odrzuca, gdy doświadcza ono „złych” emocji.

 

Dziecko: dziecko nie chce opuścić rodzica i kurczowo się go trzyma; nie chce poznawać otoczenia samodzielnie, robi to tylko gdy towarzyszy mu rodzic; odczuwa duży lek gdy rodzic odchodzi, poszukuje go wzrokiem gdy powraca ale jednocześnie opiera się przed bliskością

 

Dziecko:

– nie jest pewne tego, czy rodzic pospieszy z pomocą i pocieszeniem,

– dziecko stale upewnia się o jego obecności, odczuwa silny lęk przed rozstaniem, gwałtownie protestuje na samą możliwość rozstania,

– ma problem z rozstaniem z opiekunem, a gdy w końcu go widzi to nie wie czy się cieszyć czy złościć

– po powrocie rodzica okazuje gniew i opór wobec niego, równocześnie sygnalizując potrzebę kontaktu

– wkłada mnóstwo energii, aby przypodobać się rodzicowi i zwrócić na siebie jego uwagę

 

Dziecko w szkole: nerwowe, brak skupienia, brak poczucia bezpieczeństwa, zadający wiele pytań


Dorosłe dzieci:

– często martwią się o to, czy są kochani naprawdę i czy ich związek jest trwały.

– Mają skłonność do krańcowej namiętności, która nosi cechy obsesji, miłości od pierwszego wejrzenia i huśtawki emocjonalnej.

– Są bardzo zazdrosne i przekonane, że partner ich nie docenia.,

– często czują się nieakceptowane i boją się odrzucenia

 

 

Dodatkowy styl przywiązania:

 

  1. Zdezorganizowany

 

Rodzice: na zmianę wykazywali bezradność i wrogość, zaniedbywali lub krzywdzili dziecko,

 

Dziecko w szkole: złość, depresja, nie podąża za wskazówkami, zadający wiele pytań, w gorącej wodzie kąpany, problemy z nawiązaniem przyjaźni

 

Dziecko:

– traktuje rodzica jednocześnie jako źródło bezpieczeństwa i zagrożenia

– nie ma wypracowanych strategii odnośnie tego jak radzić sobie w sytuacjach stresowych

– zachowuje się w sposób zdezorganizowany, agresywny oraz chaotyczny

– jest np. z tzw. rodzin patologicznych, gdzie rodzice nie radzą sobie ze swoją rolą

– także u dzieci w domach dziecka

 

 

Stein, A. (2014). Dziecko z bliska idzie w świat: rodzina-szkoła-relacje. Wydawnictwo Mamania.

Anna Maria Sobczak

Anna Maria Sobczak

Psycholog, Pedagog

Przewiń do góry